Print This Post Print This Post
تازه‌ها


«سنگ خارای ایران» و راز ِبقای یک ملّت!،علی میرفطروس

 

اشاره:

متن حاضر،بخشی ازسلسله گفتگوهای شاعر و برنامه سازِ برجستهء رادیو-تلویزیون علیرضامیبدی باعلی میرفطروس است. این بخش -در آستانهء نوروز1395- دریچه ای است به تاریخ وفرهنگ ایران ورازِ بقاو ماندگاری فرهنگ وآئین های ملّی ایرانیان در درازنای تاریخ.

یادآوری می کنیم که مجموعه ای از 40 گفتگوی علیرضامیبدی با میرفطروس توسط«بنیادفرهنگی آرمان»(درلوس آنجلس)منتشرخواهدشد.

                                                      ****

علیرضامیبُدی:آقای میرفطروس!یکی از محورهای  بحث ها وکتاب های شما  تاکید برتداوم تاریخی اندیشهء ایرانی دربعدازاسلام  است.می خواهم بپرسم که نوروز  ازنظر شما چه معنائی دارد؟ و راز ِبقای ایران در درازای تاریخ    در چیست؟

علی میرفطروس:من هم خدمت شما وبینندگان عزیز  سلام می کنم آقای میبدی عزیز! قبل ازهرچیز فرارسیدن بهار ونوروز ِ همیشه پیروز را به شما و هموطنان عزیزو به همهء فارسی زبانان  درسراسرجهان شادباش  می گویم.آرزو می کنم که بهاران و نوروزهای آینده را  درمیهن محبوب مان   جشن بگیریم.

ازشما چه پنهان که من هم هروقت  نوروز می رسد ازخودم  می پرسم که پس ازآنهمه حملات وهجوم های ویرانگر ِاقوام بیگانه(که فقط یک حملهء آنها می توانست زبان فرهنگ وتاریخ  وتمدّن هرکشورمتمدنی را  برباددهد)،چه رازی درنوروز بوده وهست که مانندیک سنگرو سایه بان،همیشه سر پناه مابوده و مارا ازگذشته به حال وازحال به  آینده منتقل کرده وباعث تداوم هویّت ملّی وتاریخی  ملّت ما شده است؟…ازاین گذشته،نوروز-بعنوان یک جشن غیردینی شایدبی نظیرترین یاکم نظیرترین  جشن ها درمیان همهء ملّت های جهان باشدکه درآن،زندگی، زایندگی،شادی وشادخواری –مانندیک فریضهء آئینی وایزدی– موردستایش  قرارگرفته واگربدانیم که مفهوم «زن»از ریشهء زندگی وزایندگی است،متوجه می شویم که درفرهنگ ایران باستان  چرا «زن» آنهمه موردسپاس وستایش واحترام بوده که حتّی می توانست به پادشاهی سرزمین پهناوری مانندامپراتوری ایران برسد؟وچرا الههء آب ها (یعنی سرچشمهء رویش و حیات وهستی)،«آناهیتا» نامیده شده است.

این دو-سه نکته را عرض کردم تابگویم  که  ملّت های تاریخی را باید بطورتاریخی  مورد بحث وبررسی قرارداد نه بطورمقطعی ومثلاً بانمونه قراردادن جمهوری اسلامی دراین 37 سال وتعمیم آن به سراسرتاریخ ایران،  نتیجه بگیریم که« جمهوری اسلامی محصول طبیعی تاریخ وفرهنگ مااست» ویا بقول برخی ازدوستان:«تاریخ ایران،تاریخ امتناع تفکرواندیشه» بوده است…اینگونه « پرانتزهای سیاه» درزندگی همهء ملل متمدّن جهان وجودداشته ،مثلاً چه کسی تصوّرمی کردکه درآلمان(یعنی درسرزمین بتهون وشوپَن و باخ و برامس و واگنر و هگل وکانت و…)هیولائی بنام هیتلر وفاشیسم ونازیسم  متولّدخواهدشد؟ویادرهمین فرانسه باماجرای هولناکِ کشتار«سن بارتلمی» ( Massacre de la Saint-Barthélemy) هزاران انسان درآتش تعصّبات مذهبی  بسوزند وقتل عام شوند؟یا ظهورموسولینی در یکی ازمراکز مهم تمدن ورنسانس جهانی  یعنی درایتالیا…همانطورکه گفتم ملّت های تاریخی را باید بطورتاریخی  مورد بحث وبررسی قرارداد نه بطورمقطعی.

 سال ها پیش عرض کردم:اساساً یکی از ویژگی های ملت ما – در طول تاریخ- این بوده که هر بارکه به «شخصیت تاریخی»اش، یعنی به هویّت ملّی وفرهنگ وآئین های ملّی اش حمله شد ، مردم ماکوشیدند تا درپناه آئین هائی مانندنوروز،چهارشنبه سوری ،جشن سده وجشن مهرگان وغیره سنگر بگیرد و از این پایگاه و پناهگاه به هستی تاریخی خودش ادامه دهد،اصلاً رازپیدایش شاهنامه های ابومنصوری،دقیقی توسی وسرانجام،شاهنامهء ارجمند فردوسی دراین بودکه حامل حافظهء تاریخی ایرانیان بودند.این شاهنامه ها- درواقع-آئینه ای بودندکه ایرانیان با نگاه به آنها،هویّت تاریخی وآئین های ملّی شان را بخاطرمی آوردندویا درشخصیّت هائی مانندفریدون وکاوه وجمشید ورستم، آرزوهاوامیدهای شان را  برای ظهوریک قهرمان دادگر ودادگستر  جستجومی کردند.درواقع،جوهراصلی این شاهنامه استقرار«داد» است ،پس شگفت نیست که نخستین سلسله درشاهنامهء فردوسی «پیشدادیان»نامیده می شود.

همهء این مفاهیم وقتی باخِرَدورزی،آزادگی،عدالتجوئی،مدارا،شادخواری و رعایت اخلاق و فضیلت های انسانی  آمیخته می شوند،رنگین کمانی بوجودمی آیدکه جهان بینی ایرانی یاایرانشهری  نامیده می شود.می خواهم عرض بکنم که عشق و علاقه به این آرمان های شریف و عدالتخواهانه است که در طول بیش از هزار سال  ملّت ما را به شاهنامه پیوند داده است و اگر امروز نیز تعلّق خاطری به شاهنامه فردوسی وجود دارد، نشانهء آرزوی ملّت ما برای استقرار  داد،صلح، آزادی، مدارا و رهائی ملی است…بنابراین برخلاف بسیاری ازکشورهای مسلمان،اگرما به«امّت»تبدیل نشدیم وتوانستیم بعنوان یک«ملّت»درعرصهء تاریخ باقی بمانیم به یُمنِ وجودِ همین شاهنامه هابود.به عبارت دیگر:درتوفان های سهمگین تاریخی، ما ـ بعنوان ایرانی-تنها در سه چیز  خودمان را از مسلمان های دیگر جدا کردیم:

1-حفظ زبان فارسی،

2-حفظ وتداوم تاریخ بعنوان آئینهء حافظهء ملّی وقومی ما،

3- حفظ  ونگهبانی ِآئین های ملی،مانندچهارشنبه سوری ونوروز ومهرگان وجشن سده وغیره…

حتّی در دوره های بسیار دشوارتعصّبات مذهبی- مانند دوران سلاطین صفوی-ماشاهدتدوین یکی ازنفیس ترین وزیباترین شاهنامه ها-یعنی «شاهنامهء طهماسبی»-هستیم.معروف است که درزمان شاه عباس کبیر جشن نوروزی باروزعاشورا   مصادف شد،بااینحال،شاه عباس (برخلاف رهبران جمهوری اسلامی)مراسم نوروزی را تعطیل یا تحریم نکردبلکه ابتدا  آئین نوروزی را  به جا آورد وبعد درمراسم عاشورا  شرکت کرد.

این نمونه ها نشان می دهندکه فراترازسلطهء سلاطین وپادشاهان وقت، نوعی«حس ملّی»یا« آگاهی ملّی»درملّت ما  وجودداشته که موجب تداوم ِ اندیشه ها وآئین های ایرانی ازگذشتهء باستانی به آینده شده است.

 بنده درمقالاتی-ازجمله درکتاب«تاریخ درادبیّات» -به سابقهء دیرینهء این«حس ملّی» و«خودآگاهی تاریخی»درفرهنگ ایران اشاره کرده ام،امّا شایدبرخی هاگمان کنندکه این«خودآگاهی تاریخی»یا«حس ملّی» فقط مختصّ ِ رجال  یا«منوّر الفکر»های جامعه بود درحالیکه-مثلاً- گزارش «گوبینو»-سیّاح ودولتمردفرانسوی در سال 1855 (درزمان ناصرالدین شاه) نشان می دهد که مردم عادی هم  -کم وبیش-براین «حس ملّی»  یا«آگاهی تاریخی»واقف بودند.«گوبینو»دربیان وجوداین «حسّ ملّی» درمیان طبقات فرودست جامعه یادآورمی شود:

-«من انجمن‌های بسیاری را دیده‌ام كه گویندگان و شنوندگان آن همه از عامیترین گروه‌ها بودند…در طول چهار ماهی كه من در بیابانی در بیست فرسخی تهران در چادری به سر می بردم،خدمتكاران من،هر شب،در چادرِ یكی از پیش‌خدمت‌ها یا آبدارباشی جمع می شدند و در آنجا كتاب می خواندند و دربارهء حوادث تاریخ باستان بحث می كردند…».

گوبینو 1

 

ایران،هرگزنخواهد مُرد! 

گوبینو می نویسد:

– «ایرانیان قومی باستانی اند و چنان‌كه خود می گویند، شاید،كهن‌ترین ملت جهان‌اند كه حكومتی منظم داشته‌اند و بر روی زمین هم‌چون ملتی بزرگ عمل كرده‌اند. این حقیقت در ذهن هر خانوادهء ایرانی حضور دارد و تنها گروه‌های درس خوانده نیستند كه این مطلب را می دانند و آن را بیان می كنند. حتّی مردمان طبقات بسیار پایین نیز همین سخنان را تكرار می كنند و آن را موضوع گفتگوهای خود قرار می دهند. این مطلب شالودهء استوار حس برتری آنان و یكی از اندیشه‌های عمومی و بخش ارجمندی از میراث معنوی آنان است…روشن است قومی كه تا این اندازه به گذشته بها دهد،از اصلی حیات‌بخش و نیرویی بزرگ برخوردار است».

  باوجوداین«اصل حیات بخش و نیروی بزرگ»است که بنظر«گوبینو»:

-ایران خواهد ماند و هرگزنخواهد مُرد!

سنگ خارای ایران!

     باتوجه به حملات وهجوم های متعدّد ِ اقوام مختلف به ایران،«گوبینو» اصطلاح بسیار زیبائی به کارمی برَد تا راز ِ بقای ایران وتداوم تاریخ وفرهنگ ایران را   بازگو کند:«سنگ خارای ایران»….بنظرگوبینو:

-«ایران چونان سنگ خارایی است که موج های دریا آن را به اعماق رانده اند، انقلابات جوّی آن را به خشکی انداخته ، رودی آن را با خود برده و فرسوده کرده است ، تیزی های آن را گرفته و خراش های بسیاری بر آن وارد آورده، اما سنگ خارا -که پیوسته همان است که بود-اینک، در وسط ِ دره ای بایر، آرمیده است. زمانی که اوضاع بر وفق مراد باشد، آن سنگ خارا گردش از سر خواهد گرفت».

  دربارهء بی تفاوتی مردم ایران نسبت به  آمد و رفت حکومت های جبّار و ایران ستیز،«گوبینو»به نکتهء  بسیارمهمی اشاره می کندکه گوئی خطاب به حاکمان کنونی ایران است:

-«مردم ایران -با بی اعتنایی- به آمد و رفت حکومت های گوناگون نگاه می کنند، بی آن که  به حکومت هایی که از بالای سر شان می گذرند،علاقه ای  نشان دهند».

باچنین واقعیّتی است که«گوبینو»-به درستی-معتقداست:باوجودسرسختی حکومت ها، «سنگ خارای ایران»،پایدارخواهدماندمگراینکه این حکومت ها خودراباخواست ها وعلایق ملّی ایرانیان  سازگار کنند

وقایع سال های اخیر-وخصوصاًحضورقاطع زنان و جوانان ما در«جنبش سبز» – وبعد،آرامش ظاهریِ بعدازآن سرکوب های خونین،نشان می دهندکه «سنگ خارای ایران»-اینک- در درّه ای بایر،آرمیده تا درفرصتی مناسب،گردش ازسرگیرد!وگردش ازسر  خواهدگرفت!

کوروش3

کوروش 1کوروش 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اجازه  بدهیدآقای میبدی!که امسال هم به حکایت آن چنگ نوازِسیستانی  اشاره کنم که حدود 25 سال پیش درکتاب«دیدگاه ها»از اویادکرده ام:

در تواريخ سيستان آمده است:
وقتی که سپاهيان«قُتيبه»(سردارعرب)،سيستان را به خاک و خون کشيدند،مردی چنگ‌نواز،در کوی و برزنِ شهر – که غرق خون و آتش بود-از کشتارها وجنايات «قُتيبه» قصّه‌ها می‌گفت و اشکِ خونين از ديدگان آنانی که بازمانده بودند،جاری می‌ساخت و خود نيز،خون می‌گريست… و آنگاه، بر چنگ می‌نواخت و می‌خواند:

چنگ نواز سیستانی

 

 

-«با اين‌همه غم
در خانهء دل
اندکی شادی بايد
که گاهِ نوروز است

اندکی شادی بايد/ که گاه ِ نوروز است». 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فرستادن این مطلب برای دیگران