Print This Post Print This Post
داخلی (کتابها)


انتشارکتاب«دکتر محمّد مصدّق، آسیب‌شناسی یک شکست» (چاپ چهارم)

           

    روی جلدآسیب شناسی یک شکست،چاپ چهارم

 چاپ اول:2008

چاپ دوم:2008

چاپ سوم:2011

چا پ چهارم:2012باویرایش جدید و اضافات + چند عکس  منتشرنشده، در 583  صفحه،

 نشرفرهنگ،کانادا  

                                               آنچه مي‌خوانيد

پيشگفتار چاپ سوم              30-21

28 مرداد 32 و سقوط آسان دولت مصدّق، مسئله‌اي پيچيده و رازآميز ـ مواضع سيـّال بعضي از بازيگران اصلي اين رويداد ـ پژوهشگر كنجكاو و «خطوط نانوشته يا ناگفته» ـ ضرورت پرهيز از تقدِس‌گرائي در تاريخ و مقدّس كردن شخصيـّت‌های سياسی ـ نگاهی تازه بر رويدادهای شب 25 مرداد 32 ـ سئوال كليدی: چرا در روز 28 مرداد، مصدّق ميدان را خالي كرد و با وجود در دست داشتن همة نيروهای نظامي و انتظامي، از همهء هوادارانش خواست تا در روز 28 مرداد در خانه‌های خويش بمانند و از هرگونه تظاهرات ضدسلطنتی خودداری كنند؟! ـ شاهكار سياسي مصدّق.

ديباچه                        38-31

عصبيـّت در تاريخ ايران ـ تاريخ ايدئولوژيك و ايدئولوژيك كردن تاريخ ـ ما ميراث‌خوار يك تاريخ عصبي و عصباني هستيم ـ «تئوری توطئه» و «دست انگليسي‌ها» در تبيين تاريخ معاصر ايران ـ از تجدّدگرائي انقلاب مشروطه تا تحجـّرگرائي انقلاب اسلامي ـ تأمّلی در برخی واژگان و مفاهيم ـ جعل تعريف كلمات و مفاهيمی كه در فرهنگ سياسی ايران، منشأ و معنائي ندارند ـ ساية سنگين «28 مرداد 32» بر حافظة تاريخي روشنفكران و رهبران سياسي ايران ـ ضرورت تبديل كردن «گذشته» به «تاريخ» ـ كتابی در همدلی و دوستی.

پيشينه و هدف بحث               62-39

انقلاب مشروطيـّت و مصالحة مشروطه‌خواهان و مشروعه‌طلبان ـ انقلاب 1917 روسيه و تحـّولات جديد در منطقه و ايران ـ رضاشاه در رقابت دو اَبُرقدرت روسية كمونيست و امپراطوري انگليس ـ سقوط رضاشاه و درايت و كارداني محمّد علي فروغی و محمّد ساعد مراغه‌ای ـ آغاز سلطنت محمّد رضاشاه جوان: «عصر ترور و آشوب» ـ مصدّق نمايندهء آرمان‌های عدالتخوهانه و ضداستعماری مردم ايران ـ تفاوت «مصالح ملّی» و «منافع شخصی» در ارزيابي شخصيـّت‌های سياسي ـ  نام اصلي طرح عمليـّات سازمان سيا، «ت.پ.آژاكس» و هدف اصلي آن: «پاكسازی ايران از حزب كمونيست توده» بود ـ دكتر مصدّق، از فرصت‌سازی‌ها تا فرصت‌سوزی‌ها ـ راز سر به مْهرـ چرا سازمان سيا اسناد سقوط آسان و حيرت‌انگيز دولت مصدّق را از بين برده است؟ ـ اسناد وزارت امور خارجهء آمريكا و گزارش «ويلبر» (كارشناس امور ايران و از طـّراحان اصلي طرح كودتا) ـ افسانه‌سازی‌ها و دروغپردازی‌های «كرميت روزولت» ـ روش تحقيق ـ عامل «تك علّتی» (دولت بيگانه) در آسيب شناسی شكست دكتر مصدّق، گمراه كننده است.

1 ـ تأمّلاتی در بارهء انقلاب مشروطيـّت 76-63

بي‌خبری فتحعلی‌شاه قاجار از تحـّولات جهان در اواسط قرن نوزدهم ـ اوضاع اجتماعي ايران به روايت «گاسپار دروويل» ـ حكومت قانون، اولين شعار رهبران و روشنفكران جنبش مشروطيـّت ـ بافت اقتصادي و اجتماعی ايران در آستانة انقلاب مشروطيـّت ـ شكست ايران در دو جنگ با روسيه و تأثير آن در جامعة ايران ـ انقلاب مشروطيـّت، انفجاری در مرز پوسيدگي و انحطاط ـ جنبش مشروطيـّت، بزرگ‌ترين جنبش اصلاح‌طلبانة تاريخ معاصر ايران ـ مباني فكری روشنفكران جنبش مشروطيـّت ـ عارف قزوينی، ترانه‌سرای بزرگ انقلاب مشروطيـّت ـ كاميابي‌ها و ناكامي‌های جنبش مشروطيـّت.

2 ـ دكتر محمّد مصدّق؛ آسيب‌شناسی يك شكست    458-77

غوغای نفت:

رضاشاه قرارداد «دارسی» را در آتش انداخت ـ دو سنگ آسياب (قدرت‌های روس و انگليس) و «هنر تحقـّق ممكنات» ـ رضا شاه: «حاضرم كار با انگليس به اسلحه بكشد ولو جانم در خطر باشد» ـ تهديد نظامي انگليسي‌ها و پذيرش قرارداد جديد توسّط رضاشاه ـ دولت ساعد مراغه‌اي و قرارداد «گس ـ گلشائيان» ـ دولت شوروي و تقاضاي امتياز نفت شمال.

ترور مقدّس:

سرلشكر رزم‌آرا: «ملّي كردن صنعت نفت، بزرگ‌ترين خيانت است» ـ دكتر مصدّق خطاب به رزم‌آرا: «به وحدانيـّت حـّق در همين مجلس (شوراي ملّي) شما را مي‌كُشم ـ جلسة مشترك رهبران جبهة ملّي و فدائيان اسلام براي قتل رزم‌آرا ـ دكتر حسين فاطمی: «من اصالتاً از طرف خودم [در اين جلسه] هستم و وكالتاً از طرف دكتر مصدّق ـ طرح قتل رزم‌آرا توسّط فدائيان اسلام به شرط اجرای احكام اسلامی توسّط دولت دكتر مصدّق ـ فدائيان اسلام، شاه جوان را تهديد می‌كنند.

ملّی شدن صنعت نفت:

در فضای ترس و تهديد و وحشت، عموم نمايندگان مجلس، يك‌شبه، طرفدار ملّي شدن صنعت نفت شدند ـ ساعد مراغه‌اي و سياست «تحريم مذاكرات نفت» ـ غلامحسين رحيميان و عباس اسكندري براي اولين بار از «لزوم ملّي شدن صنعت نفت» سخن گفتند ـ مبتكر ملّي شدن صنعت نفت: دكتر حسين فاطمي؟ حسين مكّي؟ يا…؟ ـ شاه و ملّي شدن صنعت نفت ـ انگليسي‌ها اصل ملّي شدن صنعت نفت را مي‌پذيرند.

… كه عشق آسان نمود اوّل، ولي افتاد مشكل‌ها:

ملّي شدن صنعت نفت، خواست تاريخي ملّت ايران ـ خوش‌بيني‌های ساده‌لوحانة ياران مصدّق در فروش نفت به جهانيان ـ احساسات و عصبيـّت‌ها.

مصدّق دردادگاه لاهه:

 لاهه

 هیأت انگلیسی دردادگاه لاهه باتعجّب به ورود دکترمصدق به دادگاه نگاه می کنند               

گفتگو با دكتر امير اصلان افشار، وابستة سفارت ايران در هلند و رابط دادگاه لاهه ـ هيأت نمايندگي ايران، متن پاسخ دولت ايران به دادگاه لاهه را در تهران «جا» گذاشته بود! ـ نشستن مصدّق در جايگاه نمايندة انگليس: افسانه يا واقعيـّت؟!

برخي خصلت‌ها و خلقيـّات دكتر مصدّق:

نظر سرتيپ رياحي، رئيس ستاد ارتش مصدّق.

1 ـ مصدّق و مذهب 2 ـ اعتقاد به قدرت انگليس 3 ـ مصدّق و قانون اساسي 4 ـ مصدّق و مجلس 5 ـ مصدّق و دادگستري 6 ـ مصدّق و آزادي مطبوعات 7 ـ از مريضي تا تمارض! 8 ـ مصدّق در جلسات هيأت دولت.

مصدّق و قوام‌السلطنه:

قوام‌السلطنه و مصدّق در جنبش مشروطيـّت ـ نظر قوام و مصدّق در بارة تشكيل حزب و نهادهاي حزبي ـ قوام‌السلطنه و جدائي دين از سياست ـ مصدّق در برزخ سنّت و تجدّد ـ قوام‌السلطنه و مصدّق: منافع ملّي يا وجاهت ملّي؟

گفتگو با آمريكا و پيشنهاد بانك جهاني:

مصدّق: جرج مك گي (معاون وزير امور خارجة آمريكا) «مثل يك برادر صميمي» ـ مصدِق: «اگر با شركت نفت كنار بيايم، بدنام مي‌شوم» ـ مصدّق به مك‌گي: «اين [مسئلة نفت] يك مسئلة سياسي است» ـ اچسن، وزير امور خارجة آمريكا: «مصدّق ناآگاهانه متمايل به شكست خود بود» ـ مصدّق دست خالي از آمريكا برمي‌گردد ـ مصدّق پس از بازگشت از آمريكا: «نمي‌بايست تصـّور كنيم عايدات نفت داريم» – 1000 ميليون دلار ضرر.

انتخابات شوم:

مصدّق: «70-80 نمايندة كَت بسته را تحويل جبهة ملّي داده‌ام» ـ افتتاح مجلس توسّط شاه بدون حضور مصدّق ـ مصدّق: «هر جا ملّت است آنجا مجلس است.» ـ نظر كارل پوپر در بارة وظيفة يك سياستمدار صديق ـ مصدّق بدون كمترين مشورتي با ياران نزديكش، استعفاء مي‌دهد ـ قيام 30 تير، اوج اتّحاد و همبستگي نيروهاي مذهبي و غيرمذهبي (سكولار) ـ  شاه و پيشنهاد نخست‌وزيري به الهيار صالح و حسين مكّي ـ مصدّق و سياستٍ «همه چيز يا هيچ چيز».

اقتدار حكومت يا حكومت اقتدار؟:

«قانون امنيـّت اجتماعي» و تحكيم قدرت و اقتدار مصدِق ـ ياران نزديك مصدّق عليه او طغيان مي‌كنند ـ حزب توده: مصدّق، يك «شعبده‌باز پير» ـ حسين مكّي؛ از «سرباز فداكار وطن» تا «سرباز خطاكار وطن» ـ حسين مكّي: «مصدّق مرتكب اشتباهي مي‌شود كه زيان‌هاي فاحش و جبران‌ناپذيري براي ايران دارد» ـ عْمده شدن «جنگ داخلي» و فراموش شدن مسئلة نفت.

مصدّق و پوپوليسم:

پوپوليسم، محصول توسعه‌نيافتگي جامعه ـ رهبران پوپوليست، هم «آشوب‌زا» و هم «آشوب‌زي» ـ مولّفة دين در جنبش‌هاي پوپوليستي ـ پوپوليسم، انتقال پارلمان به خيابان و استقرار يك «ديكتاتوري خياباني» ـ رهبران پوپوليست و «توهـّم توطئه».

صداها و سوداهاي پنهان:

دكتر مصدّق، بعنوان يكي از بازماندگان خاندان قاجار و مخالفت پايدار او با رضاشاه ـ گزارش هندرسون در بارة روحيـّات دكتر مصدّق ـ قيام 30 تير 1331 و بازگشت مصدّق به حكومت ـ قدرت مطلقه: كسب «اختيارات فوق‌العاده» ـ كميتة نجات وطن ـ دكتر مصدّق: احمدشاه قاجار «پادشاه جوانبخت» و «شاه وطن‌پرست» ـ ياران و مشاوران نزديك مصدّق و سوداي «جمهوريخواهي» ـ حسين مكّي: دكتر مصدّق مي‌خواست شاه را بركنار كند ـ شاه: «همه نوع حاضرم رضايت خاطر مصدّق را فراهم كنم».

دکترمصدّق وآیت الله کاشانی

مخالفت آيت‌الله كاشاني، قوام‌السلطنه، مكّي و ديگران با توافق شاه و مصدّق ـ شاه و ثريا در «كاخ تنهائي» ـ تصميم شاه براي سفر به خارج از كشور ـ مخالفت علما و سياستمداران با سفر شاه و تجمِع مردم در برابر كاخ سلطنتي ـ تظاهرات خشمگينانة مردم عليه مصدّق كه براي مشايعت شاه به كاخ آمده بود ـ رد آخرين پيشنهاد مناسب آمريكا و انگليس در 29 اسفند 1331.

آخرين پيشنهاد آمريكا و انگليس

مصدّق خطاب به هندرسون: «بهتر است مسئلة نفت را فراموش كنيد!» ـ آخرين پيشنهاد آمريكا و انگليس، بهترين پيشنهاد ـ در ترس و ترديد مصدّق، مذاكرات نفت به بن‌بست كشيده شد ـ «دورانديشي، يگانه فضيلت لازم براي انديشه و عمل سياسي» ـ نظر كارشناسان و متخصّصان نفتي در بارة آخرين پيشنهاد آمريكا و انگليس ـ آيزنهاور، رئيس جمهور جديد آمريكا، باوجود خوش‌بيني‌هاي اوليـّه‌اش در «حفظ مصدّق»، خواهان بركناري مصدّق گرديد ـ اختلاف و انشعاب در جبهة ملّي ـ نظر دولت آمريكا: حزب توده، تنها ميدان‌دار عرصة سياست آيندة ايران.

نگاهي به اوضاع در آستانهء 28 مرداد 32

نهم اسفند، تجلّي آشكار صف‌آرائي دوستان ديروز و دشمنان امروز ـ قطع كامل رابطة مصدّق با شاه ـ شاه هنوز در فكر بركناري مصدّق از طريق پارلمان ـ نظر هندرسون.

«وحشت سرخ»: سلطة كمونيسم (حزب توده) بر ايران:

موقعيـّت استراتژيك ايران در منطقه و خواب‌هاي روسيـّه و اتّحاد جماهير شوروي ـ ماجراي امتياز نفت شمال و غائلة آذربايجان ـ آمريكا در ديده و ديدگاه مصدّق، فاطمي، مكّي و ديگران ـ حمايت آمريكا از ناسيوناليسم و دولت‌هاي ملّي در منطقه براي مقابله با كمونيسم ـ كودتاي كمونيست‌ها در چكسلواكي (فوريه 1948)،  پيروزي كمونيست‌ها در چين (1949) و جنگ كره (1950) ـ نگراني آمريكا از «خطر استيلاي وحشت سرخ بر ايران» ـ نظر رهبري حزب توده در بارة جبهة ملّي ـ مصدّق، «خطر فروپاشي ايران و تهديد حزب توده» را عْمده مي‌كند.

سازمان افسران حزب توده:

حملة ارتش‌هاي متّفقين به ايران و تار و مار شدن ارتش نوپاي كشور در شهريور 1320 ـ تشكيل كانون «افسران ناسيوناليست» ـ «حماسة استالينگراد» الهام‌بخش افسران آرمانخواه ايران ـ حزب توده در آغاز يك حزب ملّي و ميهني بود ـ صف‌بندي‌هاي ارتش در آستانة 28 مرداد 32 ـ سازمان افسران حزب توده؛ «سپاه عظيم و رزم‌ديدة توده‌اي‌ها» ـ سازمان افسران و امكانات و قدرت فوق‌العاده و باورنكردني آن ـ نفوذ اعضاء سازمان افسران حزب توده در مهم‌ترين مقامات و حسّاس‌ترين  موقعيـّت‌هاي نظامي كشور.

مذاكرات و مقدّمات سرنگونی دولت مصدّق:

شاه، خواهان بركناري مصدّق از طريق پارلمان يا به شيوة قانوني است ـ نامة حائري‌زاده (از بنيانگذاران جبهة ملّي) به دبير كل سازمان ملل و متّهم كردن مصدّق به نقض حقوق بشر ـ «وحشت سرخ بر ايران» ـ عمليـّات چكمه ـ مخالفت شاه با طرح كودتا.

طرح كودتا:

مصدّق در نهايت درماندگي از سفير آمريكا مي‌پرسد: «پس به عقيدة شما من چه بايد بكنم؟» ـ انگليسي‌ها دولت آمريكا را براي سرنگوني دولت مصدّق، متقاعد مي‌كنند ـ مخالفت برخي از دولتمردان آمريكا و مسئولان سازمان سيا با كودتا ـ تظاهرات توانمند حزب توده در سالگرد 30 تير ـ تعجـّب و ناباوري خليل ملكي از تظاهرات عظيم حزب توده ـ طرح كودتا شتاب مي‌گيرد ـ «سفير فوق‌العادة شوروي» در ايران.

طرح كودتا؟ يا طرح كودكانه؟:

سازمان سيا هيچ عامل نظامي در ايران نداشت ـ سازمان سيا براي عمليـّات، بي‌نهايت فاقد آمادگي بود! ـ طرح كودتا: «نمي‌توان روي سرلشكر زاهدي حساب كرد» ـ طرح كودتا: در آغاز عمليـّات، معلوم شد كه «همه چيز به اشكال برخورد كرده است!» ـ طرح كودتا: «هيچيك از افسراني كه در طرح كودتا شركت داشتند، پول يا رشوه‌اي نگرفتند».

مخالفت شاه با كودتا:

دكتر محمّد مصدّق، سخنگوي خشم تاريخي ملّت ايران عليه استعمار انگليس ـ هندرسون و ميدلتون (كاردار سفارت انگليس در تهران): «كودتا بايد بدون اطّلاع شاه صورت گيرد.» ـ طرح كودتا: «شاه، محور اساسي عمليـّات است» ـ مخالفت شاه با كودتا به روايت اسناد وزارت امور خارجة آمريكا.

كج‌تابی‌ها و كج‌راهی‌ها:

سياست، يعني: «هنر تحقّق ممكنات» ـ مصدّق: «هدف ملّت ايران [از ملّي شدن صنعت نفت] پول نبود!» ـ تبديل مسئلة مالي به مسئلة سياسي ـ از اصلاح‌طلبي تا انقلابي‌گري ـ شاه: «مصدّق بايد از طريق پارلمان بركنار شود» ـ ربودن و قتل سرلشكر افشارطوس.

انحلال مجلس:

از «آشوب‌زائي» تا «آشوب‌زيستي» ـ تفسير قانون اساسي به نام «مصلحت اجتماعي» و حضور هيجاني «تودة مردم» بعنوان «درستي عمل و قـّوة تمييز و تشخيص مردم» ـ اختيارات فوق‌العادة 6 ماهه و يك ساله و تحقير و تهديد نمايندگان مجلس ـ علل انحلال مجلس توسِط مصدّق ـ صديقي خطاب به مصدّق: «شما مي‌خواهيد وزير دستگاه دولت، نوكر شما باشد!»ـ مصدّق: «شاه فرمان عزل مرا نمي‌تواند بدهد و بر فرض هم بدهد، ما به او گوش نمي‌كنيم» ـ گرية غلامحسين صديقي براي بازداشتن مصدّق از انحلال مجلس.

رفراندوم «دموكراتيك»:

هندرسون (سفير آمريكا در ايران): «مصدّق با روحية كنوني‌اش، هرج و مرج و انقلاب را بر آنچه كه او به مفهوم «تسليم شدن به انگليس» تلقّي مي‌كند، ترجيح مي‌دهد» ـ سالگرد قيام 30 تير و حضور گسترده و توانمند حزب توده ـ رفراندوم انحلال مجلس: دو صندوق جداگانه براي موافقان و مخالفان!

تغيير طرح كودتا:

دو رويداد مهـّم، زمينه‌ساز تغيير طرح كودتا ـ انحلال مجلس توسّط مصدّق، بهترين فرصت قانوني براي شاه ـ طرح كودتا تغيير مي‌كند.

                        Mosadeq_Homayooni

سرگردمهدی همایونی،عضوسازمان نظامی حزب توده وفرماندهء نگهبانان دکترمصدّق دردادگاه نظامی!

اقدامات سازمان افسران حزب توده در ايجاد فضاي «توهّم كودتا» ـ عزيمت سرهنگ نصيري بسوي اقامتگاه مصدّق براي ابلاغ فرمان شاه ـ مصدّق: «دستخط مبارك به اينجانب رسيد» ـ دكتر مصدّق، از قدرت كناره مي‌گيرد ـ دستگيري غيرمنتظرة سرهنگ نصيري توسّط ستوان شجاعيان عضو سازمان افسران حزب توده ـ دستگيري دكتر فاطمي و… ـ مصدّق، فرمان عزل را از وزيران كابينه‌اش پنهان مي‌كند.

بازداشت دكتر فاطمي و چند سئوال:

مخالفت سرلشكر زاهدي با هرگونه «اقدام شبيه كودتا» ـ برقراري تماس تلفني مصدّق با رئيس ستاد ارتش و ديگران ولي قطع تلفن و برق بازار تهران توسّط «كودتاچيان»!؟ چرا؟ ـ بازداشت دكتر فاطمي، مهندس زيرك‌زاده و مهندس حق‌شناس ـ مهندس زيرك‌زاده در زندان «كودتاچيان»: «هيچگونه نگراني و اضطرابي نداشتيم و دكتر فاطمي و حق‌شناس، هر دو «جوك» مي‌گفتند و مي‌خنديديم!» ـ افسران سازمان نظامي حزب توده: عاملان و راويان اصلي ماجراي «كودتاي شب 25 مرداد». ـ چرا خبر «شكست كودتاي 25 مرداد» پيش از آنكه از طرف دولت مصدّق اعلام شود، در شمارة بامدادي نشريّة ارگان حزب توده منتشر شده بود؟

فرمان عزل مصدّق: ايرادها و انتقادها:

1 ـ ابلاغ فرمان عزل دكتر مصدّق در نيمه شب

2 ـ ارزش قانوني فرمان عزل

«كودتا»ی نيمه‌شب 25 مرداد، افسانه يا واقعيـّت؟

جنگ رواني نشريـّات حزب توده در «احتمال وقوع كودتا» و تأثير آن بر روان و روحية دكتر مصدّق ـ آرايش نيروهاي نظامي دكتر مصدّق ـ آرايش نيروهاي نظامي «كودتاچيان» (براساس روايت گزارشگر سازمان سيا) ـ بازداشت دكتر فاطمي و… پرسش‌هائي در بارة رويدادهاي شب 25 مرداد ـ رويداد نيمه‌شب 25 مرداد، يك «كودتا»؟! ـ روزنامة شاهد دكتر بقائي: «رويداد 25 مرداد، كودتاي ساختگي دولت مصدّق براي سركوب مخالفان و تغيير رژيم سلطنتي» ـ خروج شاه از ايران.

دكتر حسين فاطمی، آشوبگر سياسی!

دكتر فاطمي: محمِد رضاشاه «پادشاه جوان و رئوف و دموكرات» ـ نظرات حسين مكّي، مهندس عزّت‌الله سحابي، محمّد علي موحّد، ناصر نجمي، ناصرخان قشقائي و مصطفي الموتي در بارة دكتر حسين فاطمي ـ كتك خوردن دكتر فاطمي بدست خسروخان قشقائي ـ همكاري فاطمي با انگليسي‌ها يك تلقّي ناروا ـ دشمني ديرينة سرلشكر زاهدي و حسين فاطمي ـ دكتر فاطمي: «حرف باد هواست! مدرك نمي‌خواهد!» ـ سخنان تحريك‌آميز فاطمي و انصراف مصدّق از استعفاء ـ مقالات تند دكتر فاطمي عليه شاه در 25-27 مرداد 32 ـ حزب توده: «بايد با يك حملة مردانه، قلعة دربار را گشود» ـ آيا دكتر فاطمي با رهبران حزب توده رابطه داشت؟

به سوی سرنوشت:

پخش نامتعارف و سئوال‌انگيز مقالة پردشنام دكتر فاطمي عليه شاه از راديو تهران در 25 مرداد 32 ـ اقدامات نيروهاي حزب توده در تخريب مجسِمه‌هاي رضاشاه و تعويض نام خيابان‌هاي تهران همراه با «پرچم سرخ» ـ ديدار سفير آمريكا با مصدّق ـ ترس و نگراني كسبه، پيشه‌وران و مردم عادي تهران از حضور دوبارة «ارتش سرخ» ـ تغيير فضاي رواني جامعه عليه مصدّق ـ خواست مردم براي بازگشت شاه به ايران.

افسانة شعبان جعفری:

جنبش‌هاي پوپوليستي و «اراذل و اوباش» ـ پديدة «لات» و «لوطي» در تاريخ اجتماعي ايران ـ پيشنهاد دكتر فاطمي براي استفاده از «لات»ها و «لوطي»ها در حمله به تظاهرات مخالفان ـ استخدام شعبان جعفري در ادارة شهرباني دولت مصدّق ـ شعبان جعفري و حمايت و احترام بسياري از سران جبهة ملّي ـ شعبان جعفري: «آن زمان ما همه، دربست، در اختيار مصدّق بوديم!» ـ شعبان جعفري، فدائيان اسلام و آيت‌الله كاشاني ـ شعبان جعفري تا شامگاه 28 مرداد 32 در زندان.

28 مرداد 32: گزاره‌ها و گزارش‌ها:

مقدّمه ـ نظر دكتر سنجابي، مسعود حجازي، سرهنگ حسينقلي سررشته، سرهنگ نجاتي، سرتيپ رياحي و بابك اميرخسروي: «در 28 مرداد 32 عموم تيپ‌هاي ارتش در تهران به مصدّق وفادار بودند» ـ خلع سلاح شدن افراد گارد شاهنشاهي و انحلال آن در روز 25 مرداد ـ فقدان هرگونه نيروي رزمي هوادار شاه براي دست زدن به «كودتاي نظامي» در 28 مرداد ـ اسناد وزارت امور خارجة آمريكا در بارة رويداد 28 مرداد 32 ـ گزارش «ويلبر»، (كارشناس سازمان سيا و از طـّراحان عمليـّات سرنگوني دولت مصدّق) ـ گزارش دكتر غلامحسين صديقي، وزير كشور دولت مصدّق ـ روايت بابك اميرخسروي، عضو كميتة مركزي حزب توده و درگير در صحنة 28 مرداد ـ روايت تورج جوادي، از اعضاي سازمان جوانان حزب زحمتكشان (دكتر بقائي).

سرتيپ محمّد دفتری: خدمت يا خيانت؟

سرتيپ دفتري، «خائن شمارة يك» و «جزو افسران اصلي در شبكة كودتا»؟! ـ مصدّق: «سرتيپ دفتري در اروپا بود، من او را خواستم و در آن روز (28 مرداد) سرتيپ دفتري را به رياست شهرباني كلّ كشور و فرمانداري نظامي تهران منصوب كردم تا بتواند كار مؤثّري انجام دهد» ـ مصدّق از همدستي سرتيپ دفتري با «كودتاچيان»، آگاه است ـ انتصاب سرتيپ دفتري به رياست كلّ شهرباني و فرمانداري نظامي تهران در روز 28 مرداد 32 توسّط دكتر مصدّق ـ تصميم آگاهانة دكتر مصدّق.

نقش و نقشهء ديگر مصدّق در روز 28 مرداد:

مصدّق: «با مطالعاتي كه كرده‌ام…» ـ تعجـّب دكتر سنجابي ـ مهندس زيرك‌زاده: «مصدّق نقشة خود را داشت و حاضر نبود در آن تغييري دهد» ـ مصدّق، مرد «اصلاح» نه «انقلاب» ـ روند شكل‌گيري «نقش و نقشة ديگر مصدّق در روز 28 مرداد» ـ ديدار مهـّم هندرسون با مصدّق ـ نامة آيت‌الله كاشاني به مصدّق ـ مصدّق نيروهاي رزمندة حزب توده را عقيم مي‌گذارد ـ مصدّق به نيروهاي هوادار خويش دستور مي‌دهد كه در روز 28 مرداد از شهر خارج شوند و يا در خانه‌هاي‌شان بمانند و از هرگونه تظاهراتي در روز 28 مرداد خودداري كنند ـ با وجود اصرار دكتر فاطمي و ديگران، مصدّق نه از نيروهاي نظامي و انتظامي، نه از حزب توده و نه از مردم، درخواست كمك نمي‌كند ـ دكتر فاطمي: «اين پيرمرد، آخر همة ما را به كشتن مي‌دهد!» ـ مصدّق، خواهان بازگشت «اعليحضرت همايوني شاهنشاه» به كشور ـ خليل ملكي رويداد 28 مرداد را «كودتا» نمي‌دانست؟ ـ نظر تازة بابك اميرخسروي در بارة رويداد 28 مرداد 32.

سرلشكر زاهدی و مصدّق:

زاهدي، آزاد كنندة خوزستان نفت‌خيز از چنگ شيخ خزعل ـ زاهدي، زنداني نيروهاي متّفقين در حمله به ايران (1320) ـ زاهدي، وزير كشور مصدّق ـ نظر مصدّق در بارة سرلشكر زاهدي ـ زاهدي و اختلاف با مصدّق ـ زاهدي خود را براي نخست‌وزيري آماده مي‌كند ـ مصدّق در زندان زاهدي ـ مصدّق به زاهدي تبريك مي‌گويد!

نتيجه: مصدّق:«بهترين حالت، همين بود كه پيش آمد!»

«مرا ببوس! برای آخرين بار!»:

«پيروزي، كينه مي‌آفريند، چون شكست خوردگان ناخشنودند» –شاهكار سياسی مصدّق در تعلّل يا «مهلت‌خواهی» در برابر پيشنهاد رهبران حزب توده برای مقابله با «كودتا» وعقيم گذاشتن نيروهای  رزمندهء آن حزب-،آگاهی هائی دربارهء پایگاه اجتماعی حزب توده وقدرت حیرت انگیزنظامی آن حزب-سازمان افسران حزب توده در تدارك كسب قدرت سياسي ـ سازمان افسران حزب توده و طرح و تكميل كروكي و نقشة پادگان‌هاي مهـّم تهران در قبل از 28 مرداد 32 ـ كشف شبكة سازمان نظامي حزب توده ـ حيرت و شگفتي اعضاء حزب توده و «رهبران بسيار ديرباور جبهة ملّي» از امكانات نظامي حزب توده ـ پيشنهاد فرار مصدّق از زندان توسّط سازمان افسران حزب توده ـ محاكمة ناروا و شتابزدة مصدّق و جلوة ديگري از حس «قهرمان شدن» ـ تراژدي و شكست دكتر مصدّق ـ 28 مرداد و تبديل شدن «تاريخ» به «تقويم» و سقوط «عقل نقـّاد» به «عقل نقـّال» ـ روشنفكران و «مرداب‌هاي الكل».

شكست دكتر مصدّق: ضعف‌ها و زمينه‌ها:

ممكنات سياسي و محدوديـّت‌هاي تاريخي دكتر مصدّق ـ شكست مصدّق بعنوان محصول طبيعي ساختار اجتماعي و توسعه‌نيافتگي سياسي جامعة ايران ـ مشكل اساسي جامعة ايران، يك مشكل ساختاري، معرفتي و فرهنگي است.

پيوست: خليل ملكی؛ انديشمند تنها      483-459

نظر ملكي در بارة رهبر و رهبري ـ انشعاب از حزب توده ـ «نيروي سوم» بعنوان يك نيروي چپ مستقل و ملّي ـ ملكي و «بروتوس»هاي وطني ـ مهم‌ترين ويژگي‌هاي شخصيـّت ملكي: استقلال انديشه، عقلانيـّت، ايراندوستي و اصلاح‌طلبي ـ نظرات ملكي در بارة امپرياليسم، روشنفكران، جلال آل‌احمد، دكتر مصدّق، جبهة ملّي، اصلاحات اجتماعي شاه و شورش 15 خرداد آيت‌الله خميني ـ ديدار ملكي با شاه ـ خليل ملكي و عبدالحسين نوشين.

3 ـ تأمّلاتی در بارة انقلاب اسلامی ايران   535-485

اشاره ـ انقلاب اسلامي، نالازم‌ترين و غيرضروري‌ترين انقلاب در تاريخ انقلاب‌هاي دو قرن اخير ـ نگاهي به جنبش مشروطه، ملّي شدن صنعت نفت و 15 خرداد 42 ـ التقاط مفاهيم مدرن با مفاهيم اسلامي ـ موقعيـّت سياسي‌ و اجتماعي آيت‌الله خميني دو سال قبل از انقلاب ـ در بارة خصلت «اسلامي» يا «غيراسلامي» انقلاب ايران ـ حكومت رضاشاه و گسست قطعي جامعة ايران از مناسبات ايلي و قبيله‌اي ـ انقلاب ايران، يك «انقلاب شهري» ـ انقلاب ايران، يك «انقلاب جوان» ـ علل و عوامل انقلاب ـ سخنراني سال 1974 شاه دربارهء نفت، يك سخنراني سرنوشت‌ساز ـ رد تحليل‌هاي عاميانة ماركسيستي «استبداد = انقلاب» ـ روشنفكران و انقلاب 57 ـ «من خواب ديده‌ام كه كسي مي‌آيد» ـ «بازگشت به خويش» يا «بازگشت به خيش»؟ ـ آزادي، دموكراسي و روشنفكران ـ انديشه‌هاي مصدّق و عقايد آل‌احمد و دكتر شريعتي ـ روشنفكران، از انقلاب مشروطيـّت به انقلاب اسلامي ـ ادبيـّات و انقلاب ـ آخرين شعر ـ خاطرات و خطرات.

كتابشناسي و منابع 555-537

نمايه (فهرست راهنما) 584-557

تارنمای نشرفرهنگ:

                               http://www.farhangpublishing.com

                                         [email protected]

انتسارات فروغ،آلمان:

   [email protected]

فرستادن این مطلب برای دیگران