استاد جليل دوستخواه از پژوهندگان برجسته در اوستاشناسی و پژوهش های مربوط به شاهنامه فردوسی است. از او در گذشته، اوستا، نامه مينوی آئين زرتشت(بر بنياد گزارشي از ابراهيم پور داوود)، اوستا(كهن ترين سروده ها و متن هاي ايراني) و "پژوهش هائي در شاهنامه" را خوانده ايم.
كتاب "حماسه ايران" شامل بيست گفتار و نقد در شاهنامه شناختی است. اين كتاب قبلاًً توسط انتشارات باران(سوئد) منتشر شده بود و اينک انتشارات آگاه(در تهران) چاپ كامل تر، بهتر و نفيس تر كتاب را منتشر ساخته است.
آز و نياز، دو ديو گردن فراز ـ پشتوانه های شاهنامه ـ پيران ويسه، انسانی والا و پهلوانی بی همتا در حماسه ايران ـ زمان و زندگی فردوسی و پيوندهای او با روزگارش ـ از فريدون تا كيخسرو: اسطوره يا تاريخ؟ ـ پشيمانی فردوسی از شاهنامه سرائی! ـ شاهنامه در پايگاه سرفراز جهانی ـ برخورد با شاهنامه در تراژدی قدرت و... از جمله مقالات و نقدهاي اين كتاب ارزشمند است.

از خانم دكتر مينو امير قاسمی(استاديار دانشگاه تبريز) قبلاً آثاری در تاريخ و اساطير ايران منتشر شده است. خانم امير قاسمی در مقدمه كتاب اخير خود مي نويسند:
"... ضرورت وجود لغتنامه ای با تعريف هاي علمي و مناسب با نياز و توان ذهنی و زبانی كودكان و نوجوانان، بسيار آشكار بود و هنوز هم هست اما همين ضرورت آشكار، مشكلاتی گريزناپذير در پی داشت، از يك طرف فقدان فرهنگ فارسی جامع برای اين گروه سنی، تهيه فرهنگی ساده را به عنوان گام نخست می طلبيد، از سوي ديگر، نياز به فرهنگی گسترده تر با تعاريف علمی در سطح كودكان به عنوان نيازی مبرم، بنيادی و پايه ای، چهره می نمود.
در انتخاب بين اين دو سطح، سطح دوم را بصورت يك ميانجی بين فرهنگی مفروض برای جوانان و فرهنگی دبستانی، برگزيدم. افزودن عنوان "نوجوانان" به نام فرهنگ، نه به جهت افزودن مجموعه واژه های درسی آنها(دوره راهنمائی) بلكه صرفاًً به جهت مجموعه مدخل ها و تعاريف بود كه بطور عمومی می تواند مورد استفاده آنها نيز واقع شود".
با توجه به حساسيت موضوعی لغت و لغتنامه نويسی برای كودكان و نوجوانان و كمبود منابع و تجربه ها، اين كتاب، حاصل سال ها رنج و بررسی، و محصول دغدغه های مؤلف نسبت به زبان پارسی، خصوصاًً در نزد كودكان و نوجوانان است.
"فرهنگ فارسی، كودك و نوجوان" با چاپی تميز، بروی جلدی چند رنگ، تصاوير بسيار، و تقريباً بدون غلط،‌ به قيمت 4500 تومان چاپ و منتشر شده است.

عقب ماندگی جامعه ايران و علل يا عوامل آن، در سال های اخير موضوع پژوهش گروهی از محققان و نويسندگان ايران بوده است و كتاب "واپس ماندگي های ايران ..." از آخرين اين كتاب ها و تحقيقات است. مؤلف با تأكيد بر اين نكته درست كه: "... هيچ ملتی نفرين شده و محكوم به عقب ماندگی نيست پس بناچار بجای جستجو در آسمان ها، بر روی زمين بايد سبب بدبختی يا خوشبختی انسان ها را بجوئيم..." معتقد است: "بيان نارسائی ها بدون يافتن علت های آن و يافتن سبب هاي عقب ماندگي های ايران بدون نشان دادن راه رهائي از آنها، هيچ دردي را درمان نخواهد كرد و ايران در آينده نيز رنجور و عقب مانده خواهد ماند... در حقيقت بزرگترين وظيفة روشنفكر، پرتوافكنی بر راه تاريک آينده است... شگفت آور است كه ريشه دردهای كنوني ايران را هنوز هيچ انديشمندی بدقت و صراحت فردوسی بيان نكرده است:

به يزدان كه گر ما خرد داشتيم

كجا اين سرانجام بد داشتيم

مؤلف، ضمن طرح اين پرسش كه: امّا آيا ما در تمام حيات تاريخی خود، "كم خرد" و "بی خرد" بوده ايم؟ كوشش كرده تا در 11 فصل علل و عوامل عقب ماندگی ها و سپس راه ها و چاره هاي فائق آمدن بر اين واپس ماندگی ها را بيان كند. بخش های: ورود به صحنه، در جستجوی هويت، يورش تازيان، موج نخست گرايش به ايران باستان تا موج دوره سوم گرايش به ايران باستان، وداع با سيستم عربی ـ اسلامی... از بخش های جالب اين كتاب خواندنی است.

در سال های اخير توجه به تاريخ شفاهی و تدوين و انتشار خاطرات دولتمردان معاصر ايران از اهميتی خاص برخوردار شده است. تدوين اين خاطرات ـ بی ترديد ـ از منابع اصلي تاريخ معاصر ايران است كه در غنای آگاهی های سياسی ـ اجتماعی نسل كنونی و نسل های آينده، بسيار مفيد و كارساز خواهد بود. از اين ديدگاه كتاب "يادمانده ها، از برباد رفته ها"، خاطرات دكتر سيد محمد حسين موسوی(حقوقدان، سناتور انتخابي مردم آذربايجان، عضو كميته مركزی و قائم مقام حزب مردم و عضو دفتر سياسي و قائم مقام حزب رستاخيز) از اهميت فراوان برخوردار است. نويسنده بخاطر مسئوليت های سياسی و قضائی خويش، كوشيده است تا يك دورة 80 ساله(از دوران رضاشاه تا رويدادهاي منجر به انقلاب اسلامي سال 57) را در برابر خوانندگان كتاب بنمايش بگذارد و در اين راه بسيار موفق بوده است.
كتاب شامل 29 بخش است، اما بخش هاي اساسی و پراهميت كتاب(بخش های 14 تا 29) ما را به فراز و فرودهای سياسي ـ اجتماعی سال های 1330 تا 1357 آشنا می كند. از جمله دولت دكتر محمد مصدق و رابطه آن با قضات دادگستری، تشكيل حزب مردم و حزب ايران نوين و رقابت های سياسی آن زمان، انقلاب سفيد شاه، دولت هويدا، پيدايش حزب رستاخيز و علل و عوامل اصلی آن، قيام تبريز و نقش آيت الله شريعتمداری، تصوير جالبی از شخصيت سپهبد حسين فردوست(رئيس دفتر ويژه شاه)، نقش قره باغی، بختيار: مرغ طوفان، آخرين ديدار با شاه، بازگشت خمينی و وقوع انقلاب، و...
نثر و نگارش دكتر محمد حسين موسوی در تأليف اين كتاب، بسيار پخته و استوار است و اين، نشانه تسلط نويسنده بر زبان و ادبيات پارسی است.

"حزب توده" و چگونگی پيدايش و فعاليت های آن، فصل مهم و دنباله داری در تاريخ معاصر ايران است و در اين ميان، خاطرات اعضاء حزب، مي تواند پرتو روشني بر اين فصل مهم بشمار آيد.
دكتر روح الله عباسی كه پس از لو رفتن، دستگيري و اسارت اعضاء حزب توده، حزب را چونان كوه يخي در برابر حريق حوادث، آب شده و ناتوان يافت، اينك به شرح ماجراها و مباحثات درون حزبی پرداخته است. مؤلف فروتنانه می نويسد: "در اين كتاب خواننده با صفحاتی از تاريخ ايران بين سال هاي 1330 تا 1335 آشنا می شود، اين گفته ها وقتی با گفته های ديگران جمع شود، مصالح اساسی بناي تئوريک يک جنبش سياسی را پی ريزی می كند... انسان وقتی كه برای نيل به يک هدف مقدس اجتماعی و انسانی، عضويت يک سازمان را می پذيرد، هستی خود را تسليم می كند، و انسان عاقل و مفيد، هستی خود را به رايگان و بدون شناخت تقديم نمی كند".
صداقت، شجاعت و صميميت نويسنده در بازگوئی ماجراها، خواندن كتاب "خاطرات يک افسر توده ای" را بسيار دلنشين و آموزنده می سازد...
دكتر روح الله عباسی پس از آزادی از زندان، تحصيلات عاليه را در دانشگاه تهران و سپس در دانشگاه های فرانسه گذراند و سالها استاد دانشگاه های پاريس بوده است.

"ملاحظاتی در تاريخ ايران" نوشته‌ی دکتر علی ميرفطروس از جمله آثاری است که دغدغه‌ی طرح و ريشه‌يابی مسئله‌ی عقب‌ماندگی‌های جامعه‌ی ايران -در پرتو رخدادهای تاريخی- را دارد. در اين اثر کم حجم امّا نغز و بسيار مفيد، نويسنده با بازشکافی تاريخ هزاروچهارصد ساله و برشمردن سير هجوم‌های قبايل چادرنشين همسايه و نحوه‌ی استقرار اسلام در ايران، اين ايده‌ی تاريخی را مطرح می کند که "اين حملات و هجوم ها -هر يک- شمشيری بودند که -هر بار- جامعهء ايران را از ريشه و گذشتهء خويش قطع کردند بطوريکه ما مجبور شديم -هر بار- از صفر آغاز کنيم؛ بدون آگاهی تاريخی، بی هيچ خاطره ای از گذشته، بی هيچ دورنمائی از آينده و ..."(ص56) دکتر ميرفطروس معتقد است که "اين حملات و هجوم ها -هر بار- با غارت ها و قتل عام های گسترده و با ويران کردن سدها و شبکه های آبياری، نابودی نيروهای توليدی و فروپاشی مناسبات اقتصادی-اجتماعی، باعث وقفه ها و گسست های متعدد در تکامل تاريخی جامعهء ايران گرديد".(ص55) همچنين يادآوری می کند که فقط دويست سال از تاريخ هزار و چهارصد ساله‌ی ايران، تحت حاکميّت حکّام ايرانی بوده است و می افزايد: "نتايج مخرّب حمله اعراب به ايران از نظر تاريخی عميق تر و از نظر جغرافيائی گسترده تر از حمله مغول ها بوده است"(ص24) زيرا اعراب -برخلاف مغول ها که معرّف آئين و تفکّر خاصی نبودند- تلاشی پيگير را به قصد پاشاندن نظام فرهنگی و هويّت ملّی ايرانيان با تحميل زبان، دين و عادات خويش، از خود به نمايش گذاشتند.
پاره‌ی دوّم و سوّم کتاب، -بر بنياد نخستين فصل- ريشه‌يابی علل عقب‌ماندگی‌های ايران را پی می‌گيرد، به گونه ای که در فصل دوّم، همچون "اسلام شناسی" با نحوه‌ی استقرار اسلام در جزيرة العرب و سپس ايران آشنا می‌شويم و در فصل پَسين، با پُلی که نويسنده بر رويدادهای انقلاب مشروطيّت بدين سوی می زند، اثرات اين "استقرار" و زمينه‌ی رشد "موانع بازدارنده‌ی مدرنيسم" و شاخه‌هايی از سنگوارگی فکری که موجب ايستايی سير رشد و تجدّد شده بودند را به روی خوانندگان می گشايد. لازم به يادآوری است: گذشته از نوآوری در زمينه‌ی پژوهش تاريخ، آنچه که اين اثرِ برجسته را برجسته تر، و به قولی از جايگاهی استثنايی برخوردار می‌کند، زمانِ انتشار آن است. نويسنده‌ی "ملاحظاتی در تاريخ ايران" هنگامی مسائلی چنين بنيادين در تاريخ ايران را بازشکافت و به بحث گذارد که کمتر کسی را کشش و جسارت ورود بدان‌ها بود. چُنين عبوری از "خط قرمز" و سنّت‌شکنی در سنجشگری تاريخی، خود بدعتی شد برای نويسندگانی که بعدها "ملاحظاتی در تاريخ ايران" را مورد استناد قرار داده يا محور پژوهش‌های خويش گردانيدند. از همين روست که در قريب به اتفاق آثارِ مربوط به توسعه، تجدّد، بازشناسی و ريشه يابی علل عقب ماندگی جامعه‌ی ايران، اشارت يا ردّی از "ملاحظاتی در تاريخ ايران" و يا ديگر ديدگاه‌های دکتر ميرفطروس را می‌توان يافت.

به باور من، اين اثر گرانسنگ بيش از آنکه "تعريف کردنی" باشد، "خواندنی" است، بدين خاطر علاقمندان را به مطالعه‌ی فصل اوّل آن فرا می خوانم. از آنجايی که "ملاحظاتی در تاريخ ايران" بسيار فشرده و "مختصر و مفيد" به نگارش درآمده، در مجالی مناسب تر -به قصد همانديشی با مشتاقان- پيرامون بخش هايی از کتاب، گسترده تر به گفتگو خواهيم نشست.